Flaga Niemiec – symbolika, historia i burzliwa przeszłość

Flaga Niemiec jest nieprzerwanie używana w celach oficjalnych od 1949 roku i należy do najbardziej rozpoznawalnych flag na całym świecie. Trzy poziome pasy o równej szerokości, z których składa się flaga, to kolejno: czarny, czerwony i złoty. Flaga ta ma bogatą historię, podobnie jak większość innych flag narodowych. Flaga niemiecka zmieniała się na przestrzeni czasu, podobnie jak granice i tożsamość Niemiec.

W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej projektowi, kolorystyce oraz symbolicznej wartości flagi niemieckiej.

Krótko o geografii Niemiec

Zanim zagłębimy się w historię i znaczenie flagi niemieckiej, zapoznajmy się najpierw z geografią tego kraju. Dorzecza Dunaju, Menu i Renu przecinają zalesione wzgórza i góry w środkowej i południowej części Niemiec. Na północy, gdzie ukształtowanie terenu staje się bardziej płaskie, rozciąga się rozległa równina sięgająca Morza Północnego. Niemcy to kraj charakteryzujący się ogromną różnorodnością między tymi dwoma skrajnościami.

Francja, Luksemburg, Dania, Belgia, Szwajcaria, Austria, Czechy, Holandia i Polska to pozostałe dziewięć państw graniczących z Niemcami.

Największy i najbardziej znany region leśny w Niemczech znajduje się na południowym zachodzie, w pobliżu granicy ze Szwajcarią. Ten pagórkowaty obszar znany jest jako Czarny Las i porastają go jodły oraz sosny. W tym lesie ma swoje źródło jedna z najdłuższych rzek Europy – Dunaj. Główną mniejszość etniczną stanowią imigranci z Turcji, którzy zaczęli przybywać do Niemiec w latach 50. XX wieku w celu podjęcia pracy. 

Niemcy są często nazywane „krainą poetów i myślicieli”. Niemcy cieszą się dużym uznaniem w wielu dziedzinach sztuki, a zwłaszcza w muzyce klasycznej. Znani są tacy niemieccy kompozytorzy, jak Bach, Brahms, Schumann, Wagner i Beethoven.

Niemcy znajdują się w strefie czasowej Europy Środkowej, która obejmuje również środkowoeuropejski czas letni. Od ostatniej niedzieli marca (02:00 CET) do ostatniej niedzieli października w Niemczech obowiązuje czas letni.

Kolory flagi Niemiec

Kolor użyty na fladze określa się jako złoty, a nie żółty. Konserwatyści, monarchiści oraz przedstawiciele skrajnej prawicy krytykowali trójkolorową flagę w barwach czarno-czerwono-złotych, gdy została ona wybrana jako flaga Republiki Weimarskiej, nazywając te kolory „Schwarz-Rot-Gelb” (czarno-czerwono-żółte) lub nawet „Schwarz-Rot-Senf” (czarno-czerwono-musztardowe).

Naziści szybko przywrócili czarno-biało-czerwone barwy Cesarstwa Niemieckiego sprzed 1918 roku, a ich aparat propagandowy przystąpił do dyskredytowania flagi „Schwarz-Rot-Gold”, posługując się tymi samymi pejoratywnymi określeniami, których wcześniej używali monarchiści. 

Zgodnie z orzeczeniem Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (Bundesgerichtshof) używanie terminów „czarno-czerwono-żółty” i podobnych stało się nielegalne po „latach nazistowskiej agitacji”. Kolory Niemiec to czarny-czerwony-żółty, jednak określa się je jako „czarny-czerwony-złoty”, jak po raz kolejny stwierdził heraldyk Arnold Rabbow w 1968 roku.

Znaczenie symboliczne flagi niemieckiej

Kolory flagi niemieckiej to czarny, czerwony i złoty. Chociaż istnieje wiele teorii dotyczących znaczenia tych barw, wśród nich najczęściej wymienia się wolność i jedność.

Bractwo studenckie Urburschenschaft z Jeny po raz pierwszy wykorzystało te kolory na fladze w 1815 roku, kiedy to kojarzyły się one z niemieckim nacjonalizmem i ideą jednolitego państwa niemieckiego. W okresie Republiki Weimarskiej kolory te symbolizowały również partie centrystyczne, demokratyczne i republikańskie.

„Od mroku niewolnictwa, przez krwawe konflikty, aż po złote światło wolności” – tak brzmiał inny sposób interpretacji barw flagi niemieckiej przez studentów-żołnierzy walczących przeciwko dominacji francuskiej na początku XIX wieku.

Podobnie jak flagi Francji, Włoch, Rosji, Rumunii i Holandii, flaga niemiecka wyróżnia się tym, że jest trójkolorowa. Motyw trójkolorowy pojawił się po raz pierwszy w XVI wieku i stanowi symbol republiki oraz wolności.

Historia flagi niemieckiej

Wolne Korpusy Lützowa, jednostka ochotnicza służąca u boku armii pruskiej podczas wojen napoleońskich w latach 1813–1815, nosiła trzy kolory niemieckiej flagi jeszcze przed zjednoczeniem kraju. Ze względu na ograniczone zasoby armia ochotnicza nosiła głównie czarne mundury, ponieważ był to najłatwiejszy do barwienia kolor. W oddziałach tych stosowano również czerwone wykończenia oraz mosiężne guziki. Później kolory tych mundurów były nieformalnie wykorzystywane przez dziesięciolecia jako symbol niemieckiego nacjonalizmu i republikanizmu.

Trójkolorowa flaga w barwach czarnej, białej i czerwonej była wywieszana w latach 1867–1918, czyli w okresie istnienia Konfederacji Północnoniemieckiej i Cesarstwa Niemieckiego. Monarchia austriacka nie była częścią państwa niemieckiego, o czym świadczy brak złota na fladze.

Od 1866 roku zaczęło wydawać się prawdopodobne, że Prusy staną na czele zjednoczonych Niemiec. Kiedy ostatecznie tak się stało, Bismarck naciskał na przyjęcie czerni, bieli i czerwieni jako nowej flagi narodowej. Historycznymi kolorami Prus były czerń i biel, do których dodano czerwień miast hanzeatyckich. Czarny, biały i czerwony miały początkowo zaledwie niewielkie znaczenie w porównaniu z głęboko zakorzenionymi kolorami poszczególnych krajów związkowych, zarówno w opinii publicznej, jak i w oficjalnej praktyce krajów związkowych. Jednak proces przyjmowania nowych barw cesarskich przebiegał powoli. Zaczęły one dominować za panowania Wilhelma II.

Flaga narodowa Niemiec w kolorach czarnym, białym i czerwonym obowiązywała do 1918 roku, kiedy to zakończyła się I wojna światowa. W 1919 r. Republika Weimarska ustanowiła w swojej konstytucji trójkolorową flagę w barwach czarnej, czerwonej i złotej jako oficjalną flagę Niemiec. Stan ten utrzymał się do 1933 r., kiedy to władzę przejęła partia nazistowska.

Po 1919 roku kwestia określenia barw flagi podzieliła nie tylko Zgromadzenie Narodowe Republiki Weimarskiej, ale także większość społeczeństwa niemieckiego, które sprzeciwiało się zastąpieniu barw Cesarstwa Niemieckiego kolorami czarnym, czerwonym i złotym.

Ostatecznie Zgromadzenie Narodowe osiągnęło kompromis: „Barwy Rzeszy to czerń, czerwień i złoto; flaga będzie miała kolory czerń, biel i czerwień, a barwy Rzeszy będą umieszczone w górnej ćwiartce przy drzewcu”. Popularność kolorów czarnego, czerwonego i złotego w Republice Weimarskiej była utrudniona ze względu na ich brak akceptacji wśród znacznej części ludności krajowej.

W okresie sprawowania władzy przez Adolfa Hitlera i partię nazistowską Niemcy posługiwały się tą samą trójkolorową flagą w barwach czarnej, białej i czerwonej, co Cesarstwo Niemieckie. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r. Aliancka Rada Kontroli Niemiec zakazała używania tej flagi.

Flagi Niemiec Wschodnich i Zachodnich

Po II wojnie światowej obszar Niemiec, który znajdował się pod administracją Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji, został oddzielony od obszaru rządzonego przez Związek Radziecki. W wyniku podziału Niemiec na część wschodnią i zachodnią zmieniono flagi.

Ostatecznie zdecydowano się na ponowne przyjęcie dawnej trójkolorowej flagi w kolorach czarnym, czerwonym i złotym jako flagi Niemiec Zachodnich, aby nawiązać do dawnej Republiki Weimarskiej, mimo że rozważano kilka innych projektów flag.

W latach 1949–1959 flaga Niemiec Wschodnich była identyczna z flagą Niemiec Zachodnich. W 1959 roku w centrum flagi umieszczono herb NRD, składający się z młotka i cyrkla. Flaga ta była często używana po zjednoczeniu Niemiec, przy czym usunięto z niej insygnia znajdujące się pośrodku.

Obecna flaga Niemiec

Czarno-czerwono-złota flaga została ponownie przyjęta jako flaga Niemiec dla Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy Zachodnie) 9 maja 1949 r. po szeroko zakrojonych dyskusjach.

Identyczną flagę wywieszała Niemiecka Republika Demokratyczna (Niemcy Wschodnie), jednak 1 października 1959 r. w środkowej części flagi dodano komunistyczne insygnia: młot symbolizujący robotników oraz cyrkiel symbolizujący intelektualistów. Sytuacja ta utrzymywała się do 1990 r., kiedy to terytorium dawnej NRD zostało ponownie zjednoczone z Republiką Federalną Niemiec.

Związek obecnej flagi niemieckiej z partią nazistowską

Od czasów II wojny światowej wykorzystanie flagi i innych symboli narodowych w Niemczech było na ogół ograniczone, co stanowiło reakcję na powszechne stosowanie flag przez partię nazistowską oraz sprzeciw wobec ogólnego zapału patriotycznego. Publiczne wykorzystanie flagi znacznie wzrosło podczas Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej FIFA 2006, które odbyły się w Niemczech.

Wielu Niemców początkowo reagowało na upowszechnienie się flagi w życiu codziennym mieszanką zdziwienia i niepokoju. Pod koniec turnieju zarówno Niemcy, jak i osoby spoza Niemiec zgodzili się, że długotrwałe obawy, iż machanie niemiecką flagą i duma narodowa są nierozerwalnie związane z nazistowską przeszłością, zostały rozwiane. Większość flag zniknęła po zakończeniu turnieju, ponieważ wielu Niemców postrzegało wywieszanie flagi jako wyraz poparcia dla własnej drużyny, czasami w wyniku oficjalnych działań.

Wykorzystanie flagi niemieckiej stopniowo wzrastało od czasu zwycięstwa Niemiec w mistrzostwach świata w 2014 roku. W kolejnych latach flagi niemieckie wywieszano zazwyczaj wyłącznie podczas ważnych wydarzeń sportowych, nawet poza stadionami. Flaga niemiecka ponownie stała się bardziej powszechna w życiu codziennym, ale również budziła większe kontrowersje, gdy pojawiły się nurty nacjonalistyczne, które wykorzystywały ją jako symbol swojego nacjonalizmu. Wykorzystanie tych barw w głównym nurcie społeczeństwa nadal ma charakter ostrożny. 

Podsumowanie

Kolorystyka flagi niemieckiej ma za sobą historię sięgającą co najmniej 200 lat wstecz. Dzisiaj flaga ta symbolizuje dziedzictwo wolności i demokracji, jednak droga do tego punktu była trudna i pełna zawirowań. Pochodzenie trójkolorowej kombinacji czerni, czerwieni i złota tradycyjnie przypisuje się średniowieczu. Chociaż na herbie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego widniał czarny orzeł o czerwonych łapach na złotym tle, barwy te nie były oficjalnymi barwami imperium.