De vlag van Mexico – Ontwerp, geschiedenis en symboliek van het nationale embleem

De Mexicaanse vlag is het belangrijkste patriottische symbool van het land en heeft een geschiedenis die zowel intrigerend als leerzaam is. De geschiedenis van de Mexicaanse vlag, die zijn wortels heeft in de bloeiende Azteekse beschaving, begon in de 14e eeuw. Het huidige wapen en de kleuren van het land hebben in de loop der tijd verschillende wijzigingen ondergaan.

Slechts enkele landen, zoals Mexico, kunnen bogen op een onmiddellijk herkenbaar silhouet. Hieronder gaan wij dieper in op het ontwerp, de symboliek en de geschiedenis van de Mexicaanse vlag.

Geografie van Mexico

Net als bij de meeste andere vlaggen speelden ligging en geografie een belangrijke rol bij het ontstaan van de Mexicaanse vlag. Mexico is een land van contrasten, met uitgestrekte woestijnen in het noorden, hoge bergen en diepe kloven in het midden, en uitgestrekte regenwouden in het zuiden en oosten.

Mexico kent veel bergen. Kleine bergketens op het Centrale Plateau liggen tussen de Sierra Madre Oriental in het oosten en de Sierra Madre Occidental in het westen. Deze gebieden zijn rijk aan kostbare metalen zoals koper en zilver.

Het schiereiland dat bekendstaat als het schiereiland Yucatán steekt zuidoostelijk van Mexico uit in de Golf van Mexico. Oorspronkelijk fungeerde het als het centrum van de Maya-beschaving, een prehistorisch volk waarvan de prachtige bouwwerken vandaag de dag nog steeds te bezichtigen zijn.

Het grootste deel van de centrale en oostelijke regio’s van het land, inclusief de hoofdstad, hanteert de Central Standard Time (Zona Central). De Mountain Standard Time wordt in het grootste deel van West-Mexico gehanteerd, waaronder Baja California Sur, Nayarit, Sinaloa en Sonora.

Ontwikkeling van de vlag van Mexico

Tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje werden verschillende vlaggen gebruikt, totdat de eerste nationale vlag werd aangenomen. Veel historici zijn van mening dat de vlag van de Maagd van Guadalupe, die door Miguel Hidalgo werd gedragen tijdens de Grito de Dolores op 16 september 1810, de eerste Mexicaanse vlag was. Deze werd echter nooit tot officiële vlag uitgeroepen. 

Tijdens de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog kwam de banier voor het eerst te staan voor het rebellenleger. Gedurende het conflict werden ook andere banieren gebruikt.

José María Morelos gebruikte een vlag met een afbeelding van de Maagd Maria, samen met de initialen V.V.M. en een blauw-wit embleem met een gekroonde adelaar die op een cactus zit boven een brug met drie bogen. Het Revolutionaire Leger voerde tevens een vlag met verticale strepen in de kleuren wit, blauw en rood. Na het verkrijgen van de onafhankelijkheid van Spanje was de vlag van het verenigde Leger van de Drie Garanties de eerste waarop de huidige kleuren groen, wit en rood werden gebruikt.

Agustín de Iturbide vaardigde in november 1821 een officiële proclamatie uit waarin de nationale vlag werd vastgesteld, en deze werd voor het eerst gebruikt in juli 1822. Zodra het keizerrijk was omvergeworpen, werd deze vlag niet langer gebruikt.

Tweede vlag van Mexico

Na de oprichting van de eerste federale republiek in 1823 werd de tweede nationale vlag ingesteld. De republiek koos in april van dat jaar een nieuwe vlag, waarbij het uiterlijk van het belangrijkste symbool slechts lichtjes werd gewijzigd. 

De kroon werd van de kop van de adelaar verwijderd en er werd een slang in zijn rechterklauw geplaatst. De traditie om een eiken- en lauriertak op de vlag af te beelden, is overgenomen in de huidige versie. Met het uiteenvallen van de eerste federale republiek in 1864 werd deze vlag afgeschaft. 

Derde vlag van Mexico

De vlag van het Tweede Mexicaanse Keizerrijk was de derde nationale vlag van het land. Het driekleurpatroon van groen, wit en rood werd opnieuw gebruikt voor de nationale vlag, met het nationale wapen afgebeeld op de witte streep. De verhouding van de vlag werd aangepast van 4:7 naar 1:2, en in elke hoek werden vier adelaars geplaatst met een kroon op hun kop. 

Keizer Maximiliaan gaf opdracht tot het ontwerp, waardoor het wapen een stijl kreeg die leek op het Franse keizerlijke wapen, maar hij koos er ook voor om de vlag een „Mexicaans karakter“ te geven. 

Huidige vlag van Mexico

Op 16 september 1968 werd de huidige vlag van Mexico aangenomen en op 24 februari 1984 werd deze officieel bij wet erkend. Het huidige ontwerp is een herziening van de oorspronkelijke tekening van Venustiano Carranza, waarbij de oriëntatie van de adelaar – die voorheen naar voren keek – in 1916 bij presidentieel besluit werd gewijzigd in een zijdelingse blik. 

Overheidsfunctionarissen hadden al vóór de invoering van de huidige nationale vlag officiële vlaggen gehesen. Op al deze vlaggen werd het driekleurontwerp gebruikt. Het wapen, dat in het midden van de witte streep bleef staan, was het enige dat varieerde. 

Het feit dat Mexico-Stad in dat jaar als gaststad fungeerde voor de Olympische Zomerspelen van 1968, heeft mogelijk bijgedragen aan de wijziging van de vlag en het wapen in dat jaar.

In 1984 ontstond er een discussie over het ontwerp van het wapen dat op de achterzijde van de vlag zou worden afgebeeld. Een PAN-afgevaardigde stelde een wijziging van de Wet op het nationale wapen, de vlag en het volkslied voor om deze kwestie op te lossen, door toe te staan dat de adelaar naar rechts kijkt wanneer de achterzijde van de vlag wordt gehesen. De wet werd in 1995 gewijzigd.

Sommige historici zijn van mening dat het symbool, dat een adelaar in gevecht met een slang afbeeldt, waarschijnlijk afkomstig is uit de Oude Wereld, aangezien het in oude mediterrane culturen te vinden is. Uiteindelijk kreeg de afbeelding met de slang de overhand en werd deze het embleem van het land.

Details en symboliek van de Mexicaanse vlag

Slang

Hoewel de vlag van Mexico, van een afstand bekeken, op het eerste gezicht niet veel bijzonders vertoont in vergelijking met andere vlaggen, is zij toch een van de meest opvallende kenmerken van het land. Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar de vlag van Mexico is de enige vlag ter wereld waarop een slang is afgebeeld. Al sinds de oudheid staat de slang symbool voor het kwaad, een vloek, sluwheid, verraad en dwaasheid. 

Ook het wapen van Mexico is uniek in de wereld. Het verbeeldt een voortdurend mythisch conflict. Rechts van de slang zijn een steenarend en een slang verwikkeld in een strijd op leven en dood. Hoewel de vogel iets hoger wordt afgebeeld dan de slang, is het conflict nog steeds gaande en nog niet volledig beslecht. De slang leeft nog steeds. 

Met wellicht Malta als uitzondering – waarop een miniatuur van Sint-Joris en de draak is afgebeeld – is deze strijd tussen de machtigste reptielen en de machtigste vogels het enige voortdurende conflict dat op een bestaande vlag wordt weergegeven.

Het wapen geeft een getrouw beeld van de tragische geschiedenis van Mexico, die gekenmerkt wordt door gewelddadige revoluties en slechts enkele periodes van vrede. Aanvankelijk vochten de republikeinen tegen de centralisten, daarna vochten de liberalen tegen de conservatieven.

Strijd

Het conflict rond de vlag symboliseert een belangrijkere strijd: het vasthouden van Mexico aan zijn identiteit en geschiedenis, evenals de strijd tegen de gewelddadige en interne krachten die een gevaar vormen voor het land. Telkens wanneer een Mexicaan naar zijn vlag kijkt, denkt hij daar wellicht aan.

Wie goed oplet, zal opmerken dat de vlag een heel ecosysteem bevat: naast een dier uit de lucht en een dier van de aarde – twee wezens uit totaal verschillende werelden die verwikkeld zijn in een strijd op leven en dood – zijn er ook een cactus en zijn vruchten, water, slakken, edelstenen, een lauriertak, een eikentak en een eilandje.

De steenarend, die thuishoort in de hemel, is op bezoek gekomen. De slang bevindt zich overigens op zijn eigen grondgebied.

Driekleur

Het staat buiten kijf dat de Mexicaanse vlag wereldwijd wordt erkend. Alle Mexicanen, zowel degenen die in Mexico zijn geboren als degenen die buiten het land zijn geboren, eren en vieren deze vlag. Het volk heeft groen (en de veren van de arend) tot hun officiële kleur gemaakt, met name bij sportevenementen.

In tegenstelling tot het prachtige wapen is de Mexicaanse vlag qua kleuren niet erg onderscheidend. In werkelijkheid behoren de kleuren groen, wit en rood tot de meest voorkomende ter wereld. Landen als Bulgarije, Hongarije, Iran, Madagaskar, Tadzjikistan en andere gebruiken deze combinatie op hun vlaggen, maar Italië en Mexico strijden om de titel van winnaar. Aangezien de twee vlaggen van een afstand zo op elkaar lijken, kwamen Mexicaanse schepen tijdens de Tweede Wereldoorlog vaak in moeilijkheden omdat ze werden aangezien voor Italiaanse schepen.

Maar wie had de legendarische driekleur als eerste, Mexico of Italië? Ongeveer vier decennia na Mexico nam de Italiaanse monarchie in 1861 haar eerste groen-wit-rode vlag aan. De Cisalpijnse Republiek, een van de autonome staten waaruit Italië destijds bestond, voerde al sinds 1797 trots de mediterrane driekleur, maar deze had een eigen geschiedenis. 

Wat betreft de kleuren groen, wit en rood: de betekenis ervan is in de loop der tijd geëvolueerd. Aanvankelijk stonden zij voor saamhorigheid, geloof en onafhankelijkheid. Later werden zij geassocieerd met natuurlijke elementen zoals grondstoffen, vulkanische sneeuw en menselijk bloed.

In 1968, tijdens de landelijke sociale onrust, werd bij presidentieel decreet verklaard dat de kleuren stonden voor optimisme, solidariteit en het bloed van helden. Het is onduidelijk hoe de regering van president Gustavo Dáz Ordaz tot de conclusie kwam dat wit staat voor eenheid.

Conclusie

Samenvattend kan worden gesteld dat de Mexicaanse vlag een kleurrijke en gevarieerde geschiedenis kent. De Azteekse vlag uit de pre-Spaanse periode was voorzien van afbeeldingen van adelaars en panters. Elke ochtend hijsen soldaten van het Mexicaanse leger op het iconische Zócalo-plein in Mexico-Stad plechtig een enorme vlag. De vlag is zo groot dat er dagelijks meer dan een dozijn personen nodig zijn om hem naar de vlaggenmast te dragen. De Mexicaanse vlag is een bron van enorme trots voor het land.